Charakter powiatu opolskiego ukształtowała historia. Śląsk przechodził różne koleje losu i różni byli jego władcy. Zmieniali się średnio, co 200 lat. Raz byli to gospodarze, którzy sprawiali, że opolska ziemia rozkwitała, a raz destruktorami niszczącymi jej bogactwa.
Badania wykopaliskowe potwierdzają, że człowiek na terenach powiatu opolskiego pojawił się w okresie neolitu, 4500 lat p.n.e, w okolicach Ozimka i Prószkówa. Między 1300 a 400 rokiem przed narodzeniem Chrystusa, archeolodzy odnaleźli ślady kultury łużyckiej. Skąpa ilość materiału "dowodowego" znacznie utrudniania dokonanie oceny stopnia wpływu kultury łużyckiej na rozwój Śląska. Znacznie więcej wiadomo o Celtach, którzy przebywali tu od ok. 400 lat p.n.e do ok. 25 r n.e. Archeolodzy w1931 i 1953-54 znaleźli narzędzia codziennego użytku, urny i monetę celtycką. Przypuszczalnie Celtowie dokonali pradawnego "uprzemysłowienia" tej części Śląska. Oprócz odnalezionych narzędzi świadczą o tym ślady dymarek hutniczych w Dobrzeniu Wielkim, Popielowie, Brynicy czy Chróścicach.
Celtów wyparli Germanowie zwani Wandalami, którzy przybyli na te ziemie ok. 200 - 300 lat po Chrystusie. Na przełomie III i IV w.n.e. na Śląsku pojawili się Słowianie, którzy jako jedna z pierwszych wspólnot plemiennych zaczęli prowadzić osiadły tryb życia. Wraz z nimi pojawiła się pierwsza struktura osadnicza, która z czasem przerodziła się w państwową.
W okresie panowania Piastów - Śląsk znalazł się w orbicie wpływów trzech państw: Królestwa Czech, Królestwa Polskiego i Cesarstwa Niemieckiego. W XIII w., po bitwie pod Legnicą, na zaproszenie książąt piastowskich przybyli tu czescy i niemieccy osadnicy. Wraz z nimi nowoczesne technologie, nowe sposoby gospodarowania i hodowli bydła, nowe formy prawne oraz inna forma organizacji miast. W 1335 r. Kazimierz Wielki w Trenczynie zrzekł się praw do Śląska na rzecz króla czeskiego. Cesarz niemiecki Maksymilian I Habsburg dzięki traktatowi dziedzicznemu z 1491 roku i układowi wiedeńskiemu z 1526r. z Jagiellonami, jako król czeski, otworzył Habsburgom drogę do panowania nad Węgrami, Czechami i Śląskiem. W XVI wieku Śląski nie posiadał już jednolitej struktury terytorialnej podzielony był na kilkanaście księstw.
W wyniku wojen śląskich nad Śląskiem zapanowały Prusy. Zmianie tej towarzyszył rozwój gospodarczy i społeczny regionu. Była to tzw. „praindustrializacja z XVIII w.” - budowa podstaw górnictwa i hutnictwa. Na terenie powiatu opolskiego wybudowano huty w Ozimku, Zagwiździu oraz zakłady przemysłu metalowego w Osowcu. Drugim etapem była XIX - wieczna industrializacja, która wprowadziła duże zmiany cywilizacyjne. Zreformowano administrację, szkolnictwo, prawo, wprowadzono obowiązek szkolny. Po II wojnie światowej, mocą układu poczdamskiego Śląsk, a z nim powiat opolski znalazł się w granicach Polski.